{"id":8837,"date":"2025-03-22T17:11:21","date_gmt":"2025-03-22T17:11:21","guid":{"rendered":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/?page_id=8837"},"modified":"2026-02-12T10:11:00","modified_gmt":"2026-02-12T10:11:00","slug":"1570-06-01","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/1570-06-01\/","title":{"rendered":"1570 06 01"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-2 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\" style=\"font-size:31px\">1570 06 01<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\" style=\"font-size:31px\">Iohannes Sambucus (Vienna) to Benito Arias Montano (Antwerp) <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\" style=\"font-size:22px\">1 June 1570<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:28px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-1 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<div class=\"wp-block-cover is-light wp-duotone-unset-1\" style=\"min-height:103px;aspect-ratio:unset;\"><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim-10 has-background-dim\"><\/span><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1127\" height=\"423\" class=\"wp-block-cover__image-background wp-image-606\" alt=\"\" src=\"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-Gysbrechts-1.jpg\" data-object-fit=\"cover\" srcset=\"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-Gysbrechts-1.jpg 1127w, https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-Gysbrechts-1-300x113.jpg 300w, https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-Gysbrechts-1-1024x384.jpg 1024w, https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/cropped-Gysbrechts-1-768x288.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 1127px) 100vw, 1127px\" \/><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-flow wp-block-cover-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center has-white-color has-text-color has-medium-font-size\"><strong>METADATA<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:10px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<!DOCTYPE HTML><html xmlns:tei=\"http:\/\/www.tei-c.org\/ns\/1.0\" lang=\"es\">\n   <head>\n      <meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text\/html; charset=UTF-8\">\n   <\/head>\n   <body>\n      <div style=\"background-color:White;border:solid 1px DimGrey;border-radius:5px;\">\n         <div style=\"margin-left: 15px; color: #1C1C1C;\">\n            <p><b>Identifier: <\/b>1570 06 01<\/p>\n         <\/div>\n         <div style=\"margin-left: 15px; color: #1C1C1C;\">\n            <p><b>Incipit: <\/b>Praefationem non modo sanam, eruditam et piam&#8230;<\/p>\n         <\/div>\n         <div style=\"margin-left: 15px\">\n            <p><b>Manuscripts: <\/b><\/p>\n            <ul>\n               (O) KBS, Ms. A 902, f. 168r-169v.\n               <\/ul>\n         <\/div>\n         <div style=\"margin-left: 15px\">\n            <p><b>Prints: <\/b><\/p>\n            <ul>(E1) Mac\u00edas, <i>La Biblia Pol\u00edglota de Amberes<\/i>, pp. 216-219; (E2) Dom\u00ednguez, <i>Correspondencia<\/i>, I, 520-527.<\/ul>\n         <\/div>\n         <div style=\"margin-left: 15px\">\n            <p><b>Critical edition, translation and notes: <\/b>Baldomero Mac\u00edas Rosendo<\/p>\n         <\/div>\n         <div style=\"margin-left: 15px\">\n            <p><b>Codification and digital edition: <\/b>Antonio D\u00e1vila P\u00e9rez<\/p>\n         <\/div>\n      <\/div>\n   <\/body>\n<\/html>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p><strong>SUMMARY<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sambucus has read BAM\u2019s prologue three times and considers it excellent both in its arguments and in its rhetorical quality. He expresses his gratitude to BAM for holding him in high esteem and consideration. He asserts that vernacular translations of the Bible are necessary, although the interpretation of its mysteries should remain the responsibility of the Catholic Church authorities. Plantin deserves the highest praise and honor for his contributions to the Republic of Letters. If BAM requires anything from the Court, Sambucus offers to mediate on his behalf. Meanwhile, he encourages BAM to maintain regular correspondence with him.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>COMMENT<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iohannes Sambucus, a Hungarian humanist and friend of Plantin, to whom BAM had requested his opinion on the preface to the Biblia Regia, replies here to BAM's letter, the draft of which we included in document <a href=\"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/?page_id=8127\/\">1570 05 06<\/a>From the perspective of a mindset embracing the Reformation, Sambuco emphasizes the importance of translating sacred texts into the vernacular languages. In fact, along these lines, the Lutheran theologian Juan Draconites, who passed away in 1566, had already worked on including Luther's German translation alongside the Hebrew, Chaldean, Greek, and Latin texts.<\/p>\n\n\n\n<p>In the digital edition of this letter, we do not provide facsimiles of it, as we do not possess a copy of sufficient quality for this purpose.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-3 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:17%\"><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\"><\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:84px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:0px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-4 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<b>TEXT AND CRITICAL APPARATUS (VISUALIZATION OF XML-TEI MARKUP)<\/b>\n   \n   <!DOCTYPE html><html xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/1999\/xhtml\" xml:lang=\"es\" lang=\"es\">\n   <head>\n      <meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text\/html; charset=UTF-8\"\/>\n      <!--THIS FILE IS GENERATED FROM AN XML MASTER. DO NOT EDIT (5)--><title>La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) &#8211; 1 de junio de 1570<\/title><meta name=\"author\" content=\"Benito Arias Montano\"\/>\n      <meta name=\"generator\" content=\"Text Encoding Initiative Consortium XSLT stylesheets\"\/>\n      <meta name=\"DC.Title\" content=\"La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) - 1 de junio de 1570\"\/>\n      <meta name=\"DC.Type\" content=\"Text\"\/>\n      <meta name=\"DC.Format\" content=\"text\/html\"\/><link href=\"http:\/\/nl.ijs.si\/tei\/convert\/profiles\/test\/html\/jsi-tei.css\" rel=\"stylesheet\" type=\"text\/css\"\/><link rel=\"stylesheet\" media=\"print\" type=\"text\/css\" href=\"https:\/\/www.tei-c.org\/release\/xml\/tei\/stylesheet\/tei-print.css\"\/><\/head>\n   <body class=\"simple\" id=\"TOP\">\n      <div class=\"stdheader autogenerated\">\n        \n      <\/div>\n      <section class=\"source\" id=\"index.xml-group.1_text.1\">\n        \n        \n         <div class=\"tei_body\"><br><\/br>\n            <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b1\">[f. 169v]<\/div>\n            <div class=\"address\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.1\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Sobrescrito<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>R<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">eueren<\/span><\/span>do et clariss<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">imo<\/span><\/span> uiro d<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">omi<\/span><\/span>no <span title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\" class=\"tei_persName\">Benedicto Ariae Montano<\/span>, d<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">omi<\/span><\/span>no et amico obser<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">uando<\/span><\/span>. <span title=\"tei:name[@type=&#34;place&#34;]\" class=\"tei_placeName\">Antuerpiam<\/span>.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation1\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.2\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div><span title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\" class=\"tei_persName\">Iohannis Sambuci<\/span>. <span class=\"date\">Cal<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">endis<\/span><\/span> Iunii 1570<\/span>. De praefatione.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation2\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.3\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div><span title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\" class=\"tei_persName\">Io<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">annis<\/span><\/span> Sambuci<\/span> de praefatione.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"main_content\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.4\">\n               <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b9b1\">[f. 168r]<\/div>\n               <div class=\"opener\">R<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">euerendo<\/span><\/span> <span title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\" class=\"tei_persName\">B<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">enedicto<\/span><\/span> Ariae Montano<\/span> <span title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\" class=\"tei_persName\">Iohannes<a class=\"notelink\" href=\"#App1\"><sup>1<\/sup><\/a> Samb<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">ucus<\/span><\/span><\/span> s<span title=\"tei:expan\" class=\"tei_expan\"><span class=\"ex\">alutem<\/span><\/span>.\n               <\/div>\n               <h5><span class=\"head\">[<i>A\u00f1adido por BAM en el margen superior izquierdo<\/i>: ]<\/span><\/h5>\n               <p><span class=\"tei_add\" title=\"tei:add[@place=&#34;margin&#34;]\"><span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Iohannis Sambuci<\/span> historiographi Caesareii.<\/span><\/p>\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">1<\/span>] Praefationem non modo sanam, eruditam et piam, sed o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>is generis ornamentis et artificii politam flosculis iterum, opera non intermissa,\n                  perlegi. Cuius dignitas tanto consilio et operi facile respondebit. Laudo studium\n                  et adhibitas uigilias, amplector sensus e ueris principiis salutis coelestisque disciplinae\n                  <span class=\"tei_choice\" title=\"tei:choice\"><span class=\"tei_sic\" title=\"tei:sic\">profectas<\/span><span class=\"tei_corr\" title=\"tei:corr\">profectos<\/span><\/span>, progressus ordinatos, rationes expedite confectas, consectaria non \u1f00v\u03b1\u03ba\u03cc\u03bbo\u03c5\u03b8\u03b1. Ac\n                  sine ullius offensa dico me in homine Hispano, theologo praesertim, uix tantam rerum\n                  tractationem stilo exquisito deprehendisse. Nemo est, <span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Aria<\/span>, qui summi regis altam et solidam in rem <span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Christi<\/span> uoluntatem et impensas non in coelum extollat, o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>ibus o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>ino uictoriis, insulis recens uel antea repertis aut ad nauigationes notatis non anteferat.\n                  [<span style=\"font-weight:bold\">2<\/span>] Sed de me iudicium te fallit quod ex amore et sermonibus <span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Plantini<\/span> hausisti, qui a me putas<a class=\"notelink\" href=\"#App2\"><sup>2<\/sup><\/a> aliquid prolegomenis addi aut demi posse. Conscius mihi sum et <span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Eurip<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">idis<\/span><\/span><\/span> illud tueor: \u03b2\u03ac\u03c1o\u03c2 \u03b4\u1f72 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c4\u03cc\u03b4\u0384 \u1f10\u03c3\u03c4\u03afv, \u03b1\u1f30v\u03b5\u1fd6\u03c3\u03b8\u03b1\u03b9 \u03bb\u03af\u03b1v. Veruntamen qui a puero linguarum\n                  commendationem phi<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">losophi<\/span><\/span>amque sum secutus a tanto uiro laudari mihi non iniucundum est.\n               <\/p>\n<h5><span class=\"head\">[<i>A\u00f1adido por BAM en el margen izquierdo<\/i>: ]<\/span><\/h5>\n               <p><span class=\"tei_add\" title=\"tei:add[@place=&#34;margin&#34;]\">Sunt et alia diuersa argumenta in eadem epistola.<\/span><\/p>\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">3<\/span>] Et quando amicitiae libertatem concedis, illud non reticebo: nos in <span class=\"tei_placeName\" title=\"tei:name[@type=&#34;place&#34;]\">Germania<\/span> \u1f61\u03c2 \u03c0\u03bb\u03b5\u03af\u03c3\u03c4o\u03c5\u03c2 tenere nullo pacto aut conditionibus obiectis neque tollendam neque\n                  negligendam esse sacrorum uernacula lingua intelligentiam et lectionem, cum hoc tamen,\n                  ut Scripturae interpretatio et mysteriorum enunciatio praefectis<a class=\"notelink\" href=\"#App3\"><sup>3<\/sup><\/a> Ecclesiae salua sit, audacia temere docendi aut commentandi uulgo reprimatur, caritatis\n                  in monendo arguendoque uis ualeat, odium et morbus priuatus minuatur, secessiones\n                  et idiognostae non plus quam uniuersus sanctorum Spiritu Dei munitorum sensus possit.\n                  Sed neque dona caelestia et authoritatem christianam unico loco aut sede concludimus,\n                  etiamsi <span class=\"tei_placeName\" title=\"tei:name[@type=&#34;place&#34;]\">Toleti<\/span> sit. Modo caetera conueniant non m<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">a<\/span><\/span>ioris Pontificem aestimamus. Necessarium tamen caput praecipuaque membra, quibus nitatur\n                  coetus diuinus, quos sequamur nosque committamus, secundum Deum, o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>es boni profitentur. Haec si non nihil duriora uidentur, r<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">ation<\/span><\/span>es copiosae sunt a defensoribus expositae; nec meum est pluribus tractare. [<span style=\"font-weight:bold\">4<\/span>] Amo te de sensu in Plantinum;<a class=\"notelink\" href=\"#App4\"><sup>4<\/sup><\/a> quidquid in eum contuleris, publice feceris. Vtinam per facultates <span class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b9c13c19\">[f. 168r]<\/span> illius rebus copiosius liceret consulere! Prolixe illud declararem. Vestrum est,\n                  quibus expeditiora sunt o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>ia, ornare iuuareque tales per quos beneficii gratia in o<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">mn<\/span><\/span>em redundat posteritatem.<\/p><p> [<span style=\"font-weight:bold\">5<\/span>] Si quid apud regem, quod sponte uelle uideris, de me inieceris<a class=\"notelink\" href=\"#App5\"><sup>5<\/sup><\/a>aut aliquando effeceris, prosequar officium memoria constanti. Verum qui amiciciam<a class=\"notelink\" href=\"#App6\"><sup>6<\/sup><\/a> non utilitatibus metior, sustinebo me atque oblectabo tuis eleganter et amantissime\n                  scriptis l<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">it<\/span><\/span>eris cui, nisi saepius scripsero, prouocatus indignus necessitudine optata fuero.\n               <\/p>\n               \n                  <p>[<span style=\"font-weight:bold\">6<\/span>] Vale. <span class=\"date\">Kal<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">endis<\/span><\/span> Iunii 1570<\/span>. <span class=\"tei_placeName\" title=\"tei:name[@type=&#34;place&#34;]\">Vienna<\/span>.\n                  <\/p>\n               [<i>Posdata<\/i>:]\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">7<\/span>] Si ingratum tibi non erit, aut significabis, mittam fortasse proxime aliquot meas\n                  in Nouum Testamentum obseruationes, obiter dum ueteres codices uerso, annotatas. I<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">ter<\/span><\/span>um uale, mi opt<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">ime<\/span><\/span> et doctis<span class=\"tei_expan\" title=\"tei:expan\"><span class=\"ex\">sime<\/span><\/span> <span class=\"tei_persName\" title=\"tei:name[@type=&#34;person&#34;]\">Aria<\/span>, meque diligere pergito.\n               <\/p>\n            <\/div>\n         <\/div>\n      <\/section>\n     \n      <div class=\"appcrit\">\n         <div class=\"app\" id=\"App1\"><span class=\"lemma\">Iohannes<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E1<\/span>; etc. (E2)\n         <\/div>\n         <div class=\"app\" id=\"App2\"><span class=\"lemma\">putas<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E2<\/span>; putes (E1)\n         <\/div>\n         <div class=\"app\" id=\"App3\"><span class=\"lemma\">praefectis<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E2<\/span>; perfectis (E1)\n         <\/div>\n         <div class=\"app\" id=\"App4\"><span class=\"lemma\">Plantinum;<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E2<\/span>; <span style=\"font-style:italic\">non distinxit<\/span> (E1)\n         <\/div>\n         <div class=\"app\" id=\"App5\"><span class=\"lemma\">inieceris<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E2<\/span>; inueneris  (E1)\n         <\/div>\n         <div class=\"app\" id=\"App6\"><span class=\"lemma\">amiciciam<\/span>] <span class=\"lemmawitness\">O, E2<\/span>; amicitia (E1)\n         <\/div>\n      <\/div>\n      <div class=\"stdfooter autogenerated\">\n         <div class=\"footer\">\n            <!--standard links to project, institution etc--><a class=\"plain\" href=\"\/en\/\"><\/a> \n         <\/div>\n         \n            <!--\n Generated from index.xml using XSLT stylesheets version 7.58.0\n\t\t based on http:\/\/www.tei-c.org\/Stylesheets\/\n\t\t on 2025-03-22T17:05:12Z.\n\t\t SAXON HE 9.8.0.15.\n\t\t   --><\/address>\n      <\/div>\n   <\/body>\n<\/html>\n\n\n\n<div style=\"height:42px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\"><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<b>TRANSLATION INTO SPANISH <br>AND NOTES<br><\/b>\n   \n   \n <!DOCTYPE html><html xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/1999\/xhtml\" xml:lang=\"es\" lang=\"es\">\n   <head>\n      <meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text\/html; charset=UTF-8\"\/>\n      <!--THIS FILE IS GENERATED FROM AN XML MASTER. DO NOT EDIT (5)--><title>La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) &#8211; 1 de junio de 1570<\/title><meta name=\"author\" content=\"Benito Arias Montano\"\/>\n      <meta name=\"generator\" content=\"Text Encoding Initiative Consortium XSLT stylesheets\"\/>\n      <meta name=\"DC.Title\" content=\"La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) - 1 de junio de 1570\"\/>\n      <meta name=\"DC.Type\" content=\"Text\"\/>\n      <meta name=\"DC.Format\" content=\"text\/html\"\/><link href=\"http:\/\/nl.ijs.si\/tei\/convert\/profiles\/test\/html\/jsi-tei.css\" rel=\"stylesheet\" type=\"text\/css\"\/><link rel=\"stylesheet\" media=\"print\" type=\"text\/css\" href=\"https:\/\/www.tei-c.org\/release\/xml\/tei\/stylesheet\/tei-print.css\"\/><\/head>\n   <body class=\"simple\" id=\"TOP\">\n      <div class=\"stdheader autogenerated\">\n        \n      <\/div>\n     \n      <section class=\"translation\" id=\"index.xml-group.1_text.2\">\n        \n         <div class=\"tei_body\"><br><\/br>\n            <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b3b1b1\">[f. 169v]<\/div>\n            <div class=\"address\" id=\"index.xml-group.1_text.2_body.1_div.1\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Sobrescrito<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>Al reverendo y distinguido var\u00f3n el se\u00f1or Benito Arias Montano, respetable se\u00f1or y\n                  amigo. Amberes. \n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation1\" id=\"index.xml-group.1_text.2_body.1_div.2\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>De Juan Sambuco.<a id=\"reference1\" class=\"link_ref\" href=\"#note1\" title=\"1 Juan Sambuco o Iohannes Zsamboky (25 de julio de 1531 13 de junio 1584) proced\u00eda de una noble y rica familia del noroeste de ...\">1<\/a> A primero de junio de 1570. Sobre el prefacio.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation2\" id=\"index.xml-group.1_text.2_body.1_div.3\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>De Juan Sambuco sobre el prefacio.<\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"main_content\" id=\"index.xml-group.1_text.2_body.1_div.4\">\n               \n               <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b3b1b9b1\">[f. 168r]<\/div>\n               <div class=\"opener\">Juan Sambuco saluda al reverendo se\u00f1or Benito Arias Montano. <\/div>\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">1<\/span>] He vuelto a leer sin interrupci\u00f3n el prefacio de nuevo, el cual no solo est\u00e1 bien\n                  escrito, con erudici\u00f3n y piedad, sino que ha sido pulido con todo tipo de ornamentos\n                  y adornos de artificio. Su dignidad f\u00e1cilmente responder\u00e1 a tan elevado prop\u00f3sito\n                  y obra. Alabo el celo y las vigilias en ello invertidas, recibo con agrado los sentimientos\n                  emanados de los aut\u00e9nticos principios de la salvaci\u00f3n y de la disciplina celestial,\n                  los progresos ordenados, los razonamientos formulados con facilidad, las conclusiones\n                  consecuentes. Y sin \u00e1nimo de ofender a nadie, afirmo que yo en un espa\u00f1ol, m\u00e1xime\n                  siendo te\u00f3logo, dif\u00edcilmente hab\u00eda encontrado tan gran despliegue de ideas con un\n                  estilo tan exquisito. No hay nadie, Arias, que no alce al cielo la elevada y s\u00f3lida\n                  voluntad y los gastos de tan alto rey respecto para la causa cristiana, que no las\n                  anteponga a todas las victorias, a las islas recientemente, o ya antes, descubiertas,\n                  o a las trazadas para la navegaci\u00f3n. [<span style=\"font-weight:bold\">2<\/span>] Pero respecto a m\u00ed, enga\u00f1a a vuestra merced el juicio que ha sacado del afecto y\n                  las palabras de Plantino, puesto que vuestra merced piensa que yo podr\u00eda a\u00f1adir o\n                  quitar algo al pr\u00f3logo. Soy consciente de ello y observo aquello de Eur\u00edpides que\n                  dice: \u00abTambi\u00e9n es molesto ser alabado en exceso\u00bb.<a class=\"link_ref\" id=\"reference2\" href=\"#note2\" title=\"2 E. Or. v. 1162.\">2<\/a> Sin embargo, dado que desde la infancia he perseguido la recomendaci\u00f3n de las lenguas\n                  y la filosof\u00eda, no me resulta ingrato el ser alabado por un var\u00f3n tan insigne. [<span style=\"font-weight:bold\">3<\/span>] Y ya que me concede vuestra merced la libertad de un amigo, no voy a silenciar que\n                  nosotros en Alemania por lo general sostenemos que de ning\u00fan modo y bajo ning\u00fan pretexto\n                  se debe suprimir ni olvidar el conocimiento y la lectura de los libros sagrados en\n                  la lengua vern\u00e1cula, con tal que la interpretaci\u00f3n de la escritura y la exposici\u00f3n\n                  de los misterios sea conservada por los pr\u00f3ceres de la Iglesia, que se contenga la\n                  audacia de ense\u00f1ar con irreflexi\u00f3n o de contentar en p\u00fablico, que se mantenga viva\n                  la caridad del aviso o la reprensi\u00f3n, que disminuya el odio y los males particulares,\n                  que las secesiones y los herejes no puedan m\u00e1s que todo el sentir de los santos ayudados\n                  por el Esp\u00edritu Santo. Pero no limitamos los dones divinos y la autoridad cristiana\n                  a un \u00fanico lugar o sede, aunque est\u00e9 en Toledo dicha sede. A condici\u00f3n de que lo dem\u00e1s\n                  sea concorde, no estimamos en m\u00e1s la figura del Pont\u00edfice. En cualquier caso, todos\n                  los virtuosos reconocen que es necesaria una cabeza visible y un cuerpo preeminente,\n                  en los que se apoye la asamblea divina, y a los cuales podamos seguir y confiarnos,\n                  seg\u00fan la voluntad de Dios. Esto, si parece algo demasiado duro, hay abundantes argumentos\n                  expuestos por sus defensores, y no es cometido m\u00edo meterme en mayores profundidades.\n                  [<span style=\"font-weight:bold\">4<\/span>] Apruebo el sentimiento de vuestra merced respecto a Plantino; cualquier honor que\n                  le haya conferido vuestra merced, le ruego que lo haga p\u00fablico. \u00a1Ojal\u00e1 las circunstancias\n                  permitieran ocuparse con mayor detenimiento de sus asuntos! Lo declarar\u00eda con todo\n                  lujo de detalles. Est\u00e1 en la mano de vuestras mercedes, quienes lo tienen todo m\u00e1s\n                  f\u00e1cil, adornar y ayudar a tales hombres por quienes el favor redunda en toda la posteridad.\n               <\/p>\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">5<\/span>] Si, como parece vuestra merced querer por propio impulso, mencionas algo o haces\n                  algo alguna vez sobre m\u00ed, cumplir\u00e9 con mi servicio con permanente recuerdo. Pero yo,\n                  que valoro la amistad no por la utilidad, me contendr\u00e9 y me deleitar\u00e9 con la carta\n                  elegante y afablemente redactada de vuestra merced, a quien, a menos que escriba con\n                  m\u00e1s frecuencia, ser\u00e9 llamado indigno de la familiaridad deseada.\n               <\/p>\n               \n                  <p>[<span style=\"font-weight:bold\">6<\/span>] Adi\u00f3s. A primero de junio de 1570. Desde Viena.\n                  <\/p>\n               [<i>Posdata<\/i>:]\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">7<\/span>] Si no resulta ingrato a vuestra merced, o me da a entender lo contrario, le enviar\u00e9,\n                  quiz\u00e1 pronto, algunas observaciones que he hecho sobre el Nuevo Testamento, anotadas\n                  al paso mientras hojeo los antiguos c\u00f3dices. Adi\u00f3s otra vez, mi excelente y doct\u00edsimo\n                  Arias, y contin\u00fae consider\u00e1ndome su amigo.\n               <\/p>\n            <\/div>\n         <\/div>\n         <div class=\"tei_back\">\n            <div class=\"notes\" id=\"index.xml-group.1_text.2_back.1_div.1\">\n              \n               <div class=\"note\" id=\"note1\"><span class=\"noteLabel\">Note: <\/span><a class=\"link_ref\" href=\"#reference1\" title=\"1\">1<\/a> Juan Sambuco o Iohannes Zsamboky (25 de julio de 1531- 13 de junio 1584) proced\u00eda\n                  de una noble y rica familia del noroeste de Pressburg, Hungr\u00eda. Estudi\u00f3 en varias\n                  universidades de Alemania, Francia e Italia y fue consejero e histori\u00f3grafo en la\n                  corte de Viena de Maximiliano II y de Rudolfo II. La primera edici\u00f3n de sus <span class=\"titlem\">Emblemata<\/span> apareci\u00f3 en 1564 en la oficina plantiniana, que reimprimi\u00f3 esta obra cinco veces m\u00e1s.\n                  Sus otras publicaciones van desde la edici\u00f3n de textos cl\u00e1sicos hasta obras historiogr\u00e1ficas.\n                  Public\u00f3 tambi\u00e9n los <span class=\"titlem\">Icones Medicorum<\/span> (1574), retratos y vidas de grandes m\u00e9dicos. En la Rep\u00fablica de las Letras de su \u00e9poca\n                  se le reconoci\u00f3, adem\u00e1s de por su obra, por su patronazgo cient\u00edfico y por la espl\u00e9ndida\n                  colecci\u00f3n de libros y manuscritos que lleg\u00f3 a atesorar, colecci\u00f3n que leg\u00f3 a la Biblioteca\n                  Imperial de Viena. Cf. <span class=\"titlem\">HTL<\/span>, III, pp. 494-495; <span class=\"titlem\">DBI<\/span>, IV, 1748; A. Visser, <span class=\"titlem\">Joannes Sambucus and the Learned Image: the Use of Emblem in Late-Renaissance Humanism<\/span> (Leiden: Brill, 2005).\n               <\/div>\n               <div class=\"note\" id=\"note2\"><span class=\"noteLabel\">Note: <\/span><a class=\"link_ref\" href=\"#reference2\" title=\"2\">2<\/a> E. <span class=\"titlem\">Or.<\/span>, v. 1162.\n               <\/div>\n            <\/div>\n         <\/div>\n      <\/section>\n     \n      <div class=\"stdfooter autogenerated\">\n         <div class=\"footer\">\n            <!--standard links to project, institution etc--><a class=\"plain\" href=\"\/en\/\"><\/a> \n         <\/div>\n         \n            <!--\n Generated from index.xml using XSLT stylesheets version 7.58.0\n\t\t based on http:\/\/www.tei-c.org\/Stylesheets\/\n\t\t on 2025-03-22T17:05:12Z.\n\t\t SAXON HE 9.8.0.15.\n\t\t   --><\/address>\n      <\/div>\n   <\/body>\n<\/html>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\">\n<b>TEXT (WITHOUT VISUALISATION <br>OF XML-TEI MARKUP)<br><\/b>\n   \n     <!DOCTYPE html><html xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/1999\/xhtml\" xml:lang=\"es\" lang=\"es\">\n   <head>\n      <meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text\/html; charset=UTF-8\"\/>\n      <!--THIS FILE IS GENERATED FROM AN XML MASTER. DO NOT EDIT (5)--><title>La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) &#8211; 1 de junio de 1570<\/title><meta name=\"author\" content=\"Benito Arias Montano\"\/>\n      <meta name=\"generator\" content=\"Text Encoding Initiative Consortium XSLT stylesheets\"\/>\n      <meta name=\"DC.Title\" content=\"La correspondencia de Benito Arias Montano: edici\u00f3n cr\u00edtica digital \u2014 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) - 1 de junio de 1570\"\/>\n      <meta name=\"DC.Type\" content=\"Text\"\/>\n      <meta name=\"DC.Format\" content=\"text\/html\"\/><link href=\"http:\/\/nl.ijs.si\/tei\/convert\/profiles\/test\/html\/jsi-tei.css\" rel=\"stylesheet\" type=\"text\/css\"\/><link rel=\"stylesheet\" media=\"print\" type=\"text\/css\" href=\"https:\/\/www.tei-c.org\/release\/xml\/tei\/stylesheet\/tei-print.css\"\/><\/head>\n   <body class=\"simple\" id=\"TOP\">\n      <div class=\"stdheader autogenerated\">\n        \n      <\/div>\n      <section class=\"source\" id=\"index.xml-group.1_text.1\">\n        \n        \n         <div class=\"tei_body\"><br><\/br>\n            <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b1\">[f. 169v]<\/div>\n            <div class=\"address\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.1\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Sobrescrito<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>Reuerendo et clarissimo uiro domino Benedicto Ariae Montano, domino et amico obseruando. Antuerpiam.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation1\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.2\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>Iohannis Sambuci. Calendis Iunii 1570. De praefatione.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"anotation2\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.3\">\n               <h5><span class=\"head\">[<i>Anotado en el margen, escritura de BAM, con escritura transversal<\/i>:]<\/span><\/h5>\n               <div>Ioannis Sambuci de praefatione.\n               <\/div>\n            <\/div>\n            <div class=\"main_content\" id=\"index.xml-group.1_text.1_body.1_div.4\">\n               <div class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b9b1\">[f. 168r]<\/div>\n               <div class=\"opener\">Reuerendo Benedicto Ariae Montano Iohannes Sambucus salutem.\n               <\/div>\n               \n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">1<\/span>] Praefationem non modo sanam, eruditam et piam, sed omnis generis ornamentis et artificii politam flosculis iterum, opera non intermissa,\n                  perlegi. Cuius dignitas tanto consilio et operi facile respondebit. Laudo studium\n                  et adhibitas uigilias, amplector sensus e ueris principiis salutis coelestisque disciplinae\n                  profectos, progressus ordinatos, rationes expedite confectas, consectaria non \u1f00v\u03b1\u03ba\u03cc\u03bbo\u03c5\u03b8\u03b1. Ac\n                  sine ullius offensa dico me in homine Hispano, theologo praesertim, uix tantam rerum\n                  tractationem stilo exquisito deprehendisse. Nemo est, Aria, qui summi regis altam et solidam in rem Christi uoluntatem et impensas non in coelum extollat, omnibus omnino uictoriis, insulis recens uel antea repertis aut ad nauigationes notatis non anteferat.\n                  [<span style=\"font-weight:bold\">2<\/span>] Sed de me iudicium te fallit quod ex amore et sermonibus Plantini hausisti, qui a me putas aliquid prolegomenis addi aut demi posse. Conscius mihi sum et Euripidis illud tueor: \u03b2\u03ac\u03c1o\u03c2 \u03b4\u1f72 \u03ba\u03b1\u1f76 \u03c4\u03cc\u03b4\u0384 \u1f10\u03c3\u03c4\u03afv, \u03b1\u1f30v\u03b5\u1fd6\u03c3\u03b8\u03b1\u03b9 \u03bb\u03af\u03b1v. Veruntamen qui a puero linguarum\n                  commendationem philosophiamque sum secutus a tanto uiro laudari mihi non iniucundum est.\n               <\/p>\n<h5><span class=\"head\">[<i>A\u00f1adido por BAM en el margen izquierdo<\/i>: ]<\/span><\/h5>\n               \n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">3<\/span>] Et quando amicitiae libertatem concedis, illud non reticebo: nos in Germania \u1f61\u03c2 \u03c0\u03bb\u03b5\u03af\u03c3\u03c4o\u03c5\u03c2 tenere nullo pacto aut conditionibus obiectis neque tollendam neque\n                  negligendam esse sacrorum uernacula lingua intelligentiam et lectionem, cum hoc tamen,\n                  ut Scripturae interpretatio et mysteriorum enunciatio praefectis Ecclesiae salua sit, audacia temere docendi aut commentandi uulgo reprimatur, caritatis\n                  in monendo arguendoque uis ualeat, odium et morbus priuatus minuatur, secessiones\n                  et idiognostae non plus quam uniuersus sanctorum Spiritu Dei munitorum sensus possit.\n                  Sed neque dona caelestia et authoritatem christianam unico loco aut sede concludimus,\n                  etiamsi Toleti sit. Modo caetera conueniant non maioris Pontificem aestimamus. Necessarium tamen caput praecipuaque membra, quibus nitatur\n                  coetus diuinus, quos sequamur nosque committamus, secundum Deum, omnes boni profitentur. Haec si non nihil duriora uidentur, rationes copiosae sunt a defensoribus expositae; nec meum est pluribus tractare. [<span style=\"font-weight:bold\">4<\/span>] Amo te de sensu in Plantinum; quidquid in eum contuleris, publice feceris. Vtinam per facultates <span class=\"pagebreak\" id=\"index.xml-pb-w45418294ab2b3b1b1b3b9c13c19\">[f. 168r]<\/span> illius rebus copiosius liceret consulere! Prolixe illud declararem. Vestrum est,\n                  quibus expeditiora sunt omnia, ornare iuuareque tales per quos beneficii gratia in omnem redundat posteritatem.<\/p><p> [<span style=\"font-weight:bold\">5<\/span>] Si quid apud regem, quod sponte uelle uideris, de me inieceris aut aliquando effeceris, prosequar officium memoria constanti. Verum qui amiciciam non utilitatibus metior, sustinebo me atque oblectabo tuis eleganter et amantissime\n                  scriptis literis cui, nisi saepius scripsero, prouocatus indignus necessitudine optata fuero.\n               <\/p>\n               \n                  <p>[<span style=\"font-weight:bold\">6<\/span>] Vale. Kalendis Iunii 1570. Vienna.\n                  <\/p>\n               [<i>Posdata<\/i>:]\n               <p>[<span style=\"font-weight:bold\">7<\/span>] Si ingratum tibi non erit, aut significabis, mittam fortasse proxime aliquot meas\n                  in Nouum Testamentum obseruationes, obiter dum ueteres codices uerso, annotatas. Iterum uale, mi optime et doctissime Aria, meque diligere pergito.\n               <\/p>\n            <\/div>\n         <\/div>\n      <\/section>\n     \n     \n      <div class=\"stdfooter autogenerated\">\n         <div class=\"footer\">\n            <!--standard links to project, institution etc--><a class=\"plain\" href=\"\/en\/\"><\/a> \n         <\/div>\n         \n            <!--\n Generated from index.xml using XSLT stylesheets version 7.58.0\n\t\t based on http:\/\/www.tei-c.org\/Stylesheets\/\n\t\t on 2025-03-22T17:05:12Z.\n\t\t SAXON HE 9.8.0.15.\n\t\t   --><\/address>\n      <\/div>\n   <\/body>\n<\/html>\n\n\n\n<div style=\"height:45px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button aligncenter\"><a class=\"wp-block-button__link has-white-color has-text-color wp-element-button\" href=\"https:\/\/github.com\/CoBAM-editor\/CoBAM\/blob\/main\/1570%2006%2001%20CoBAM.xml\" style=\"border-radius:8px\"><strong>XML<\/strong><\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1570 06 01 Juan Sambuco (Viena) a Benito Arias Montano (Amberes) 1 de junio de 1570 Identificador: 1570 06 01 \u00cdncipit: Praefationem non modo sanam, eruditam et piam&#8230; Manuscritos: (O) KBS, Ms. A 902, f. 168r-169v. Impresos: (E1) Mac\u00edas, La Biblia Pol\u00edglota de Amberes, pp. 216-219; (E2) Dom\u00ednguez, Correspondencia, I, 520-527. Edici\u00f3n cr\u00edtica, traducci\u00f3n y [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1721,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-8837","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","czr-hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8837"}],"collection":[{"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8837"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8837\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10697,"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8837\/revisions\/10697"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lacorrespondenciadebenitoariasmontano.online\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}