The Correspondence of Benito Arias Montano. Digital Critical Edition

1570 05 06

Benito Arias Montano [Antwerp] to Iohannes Sambucus [Vienna]

6 May 1570.

METADATA

Identifier: 1570 05 06

Incipit: Ego tametsi tempore non primus omnium quibus charus es dici possim…

Manuscripts:

    (B) KBS, Ms. A 902, f. 198r.

Prints:

    (E1) Macías, La Biblia Políglota de Amberes, pp. 202-205; (E2) Domínguez, Correspondencia, I, 430-441.

Critical edition, translation and notes: Baldomero Macías Rosendo

Codification and digital edition: Antonio Dávila Pérez

SUMMARY

BAM sends Sambucus a copy of the preface to the Royal Polyglot, requesting his judgment and evaluation of the work.

COMMENT

The fact that two drafts have been preserved with the same recipient, the same content, and both written around the same date compels us to consider, as we mentioned in the letter 70 05 00 S, that only one of these two drafts was actually sent to the Hungarian scholar Iohannes Sambucus. And as we pointed out there, the disorganization of ideas and the careless syntax of that document lead us to consider it as the preliminary draft of the other one we present here.

FACSIMILE

TEXT AND CRITICAL APPARATUS (VISUALIZATION OF XML-TEI MARKUP) La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Benito Arias Montano (Amberes) a Juan Sambuco [Viena] – 6 de mayo de 1570


[1] Ego tametsi tempore non primus omnium quibus charus estes dici possim, affectu tamen et studio inter postremos non haberi primos censeri. Id quod si tibi persuaseris, omni officiorum genere ex me expectando cum opportunum fuerit experiri licebit poteris. Eadem autem ego animi mei fiducia fretus amicitiae suauissimos fructus a te ex te, cum res postulauerit, . . exigere suauissimos percepturus exigere non dubitabo.

[2] Iam ut arbitror Bibliorum quadrilinguium opus illud maximum et dignissimum quod a Philippoi rege catholicoi regesregis consilio et auspiciis Plantino nostro imprimendum commissum est cuique ego procurando regis auctoritate legatus sum ex diuino beneficio foeliciter atque ex animi sententia procedere iam scias atque non longe nimium a fine distare scias ueli uolo. Id autem oportuna praefatione instruere ex eiusdem catholici regis auctoritate meditamur. Ipse autem rex argumentum nobis prescripsit, quod longiore oratione etiam ex illius mandato persequeremur. Quoniam uero nihil a nobis in toto opere . est exigebatur praeter summam uersionum fidem et correctionis diligentiam, quam pro ingenii ac facultatis nostrae tenuitate studiose praestitisse uidemur, una tantum reliqua cura est praefationis, cuius rationem non meo unius ingenio aut con iudicio constare uolui, sed omn eorum omnium arbitrio et calculo quibus et pietatis et doctrinae nomine me ipsum meaque omnia ad examen, correctionem et probationem proponere ac1 summittere debeo. [3] His autem . Ex quibus te unum ut amicum diligo ita quoque meorum studiorum censorem adiutoremque appellare constitui maxi in re praecipue non mea tantum, sed tua, sed communi omnium bono christianorum et doctorum uirorum qualis tu es, cuiusmodi hanc Sacrorum Bibliorum aeditionem existimare oportet.

[4] Te igitur, mi Sambuce, uehementer oro atque obsecro ut, inter caetera studia tua, aliquot saltem horas huic praefationi impertiri uelis pro arbitrio iudicioque tuo eximio, non in rebus quae in ea tractantur2 solum, sed in uerborum etiam proprietate, elegantia et castimonia examinandae, corrigendae et, si commodum uideatur, immutandae. Ideo enim latiores margines in exemplo relinqui curaui, ut idoneus adnotationibus et correctionibus adscribendis esset locus. [5] Gratissimum autem mihi et te dignissimum officium feceris officium ac me tui amantissimum perpetuo beneficio deuinxeris. Nec ingratum experiere aut immemorem, utpote qui cum apud alios omnes quibus notus sum tum apud regem meum pietatem doctrinamque tuam sim libenter perpetuo praedicaturus.

Vale. Antuerpiae, pridie Nonas Maii 1570.

ac] B, E2; et (E1)
tractantur] B, E2; tranctantur (E1)
Grabado de Juan Sambuco, tomado de Jean-Jacques Boissard, Bibliotheca chalcographica, 1652-1669.
TRANSLATION INTO SPANISH
AND NOTES
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Benito Arias Montano (Amberes) a Juan Sambuco [Viena] – 6 de mayo de 1570


[1] Si bien no se puede decir que sea el primero de todos a quienes es grato vuestra merced, no obstante, en afecto y celo puedo ser considerado entre los primeros.1 Y si vuestra merced está convencido de ello, podrá experimentar todo tipo de servicios de mi parte cuando fuere oportuno. Y llevado por esta confianza de mi espíritu en que recibiré los suavísimos frutos de la amistad de vuestra merced cuando lo exija la ocasión, no vacilaré en pedirlos.

[2] Quiero que sepa vuestra merced que aquel trabajo insigne y dignísimo de la Biblia cuadrilingüe, que por decisión y bajo los auspicios del rey católico Felipe, recibió el encargo de imprimirla nuestro Plantino, y la cual estoy encargado de dirigir en nombre del rey, avanza felizmente por obra de Dios y conforme a nuestro deseo, y no dista ya mucho de su conclusión. Ahora bien, tenemos en mente proveerla con un prólogo apropiado, como lo tiene ordenado este mismo rey católico. Y el propio rey nos ha determinado lo que debemos tratar con un discurso más extenso conforme a su mandato. Y dado que no se nos exigía en toda la obra otra responsabilidad que la máxima fidelidad de las traducciones y el mayor cuidado en la corrección, lo cual creemos haberlo garantizado con celo, a tenor de la parquedad de nuestro ingenio y facultades, solo me queda el cuidado del prefacio, cuya consideración no he querido que dependa solo de mi ingenio y juicio, sino también de la opinión y criterio de todos estos a cuyo examen, aprobación y corrección debo presentarme y someterme yo mismo y todo lo mío por su piedad y erudición. [3] De entre los cuales, a vuestra merced muy en particular, igual que le aprecio como amigo, del mismo modo he decidido llamarle como censor y colaborador, especialmente en un asunto que no es solo mío, sino también de vuestra merced, también común a todos los hombres cristianos y doctos, cual es vuestra merced, tal y como conviene considerar esta edición de la sagrada Biblia.

[4] A vuestra merced por tanto, mi querido Sambuco, pido y ruego encarecidamente que entre los demás trabajos suyos se digne a dedicarle a este prefacio al menos algunas horas, para que, según su opinión y eximio juicio, lo examine, lo corrija y, si le parece oportuno, lo modifique no solo en el contenido, sino también en la propiedad, la elegancia y la pureza de los términos empleados. Y por este motivo he procurado dejar márgenes bastante amplios en la copia, para que haya suficiente espacio para recoger las anotaciones y las correcciones. [5] Me prestará vuestra merced así un servicio muy grato para mí y muy digno de vuestra merced, y me tendrá obligado con un favor eterno a mí que soy afectísimo suyo. Y no me mostraré desagradecido ni olvidadizo, puesto que no solo ante todos los que conozco, sino también ante mi rey pregonaré siempre de buen grado la piedad y erudición de vuestra merced.

[6] Adiós. En Amberes, a 6 de mayo de 1570.

Note: 1 Domínguez, Correspondencia, I, 431 ss, opta por fundir en uno solo el borrador que nosotros editamos como 1570 05 00 S y este mismo. Aun siendo plausible esta hipótesis (el infinitivo censeri podría depender del verbo cupio que en el citado borrador anterior quedaba incompleto), nosotros hemos preferido incluir ambos testimonios en nuestra edición crítica digital de manera separada, habida cuenta de la separación física de los dos borradores en el manuscrito de Estocolomo, y de que cada uno de los borradores pudo ser resultado de un momento de redacción distinto.
TEXT (WITHOUT VISUALISATION
OF XML-TEI MARKUP)
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Benito Arias Montano (Amberes) a Juan Sambuco [Viena] – 6 de mayo de 1570


[1] Ego tametsi tempore non primus omnium quibus charus est dici possim, affectu tamen et studio inter primos censeri. Id quod si tibi persuaseris, omni officiorum genere ex me expectando cum opportunum fuerit experiri poteris. Eadem autem ego animi mei fiducia fretus amicitiae fructus ex te, cum res postulauerit, suauissimos percepturus exigere non dubitabo.

[2] Bibliorum quadrilinguium opus illud maximum et dignissimum quod a Philippi catholici regis consilio et auspiciis Plantino nostro imprimendum commissum est cuique ego procurando regis auctoritate legatus sum ex diuino beneficio foeliciter atque ex animi sententia procedere atque non longe nimium a fine distare scias uolo. Id autem oportuna praefatione instruere ex eiusdem catholici regis auctoritate meditamur. Ipse autem rex argumentum nobis prescripsit, quod longiore oratione etiam ex illius mandato persequeremur. Quoniam uero nihil a nobis in toto opere exigebatur praeter summam uersionum fidem et correctionis diligentiam, quam pro ingenii ac facultatis nostrae tenuitate studiose praestitisse uidemur, una tantum reliqua cura est praefationis, cuius rationem non meo unius ingenio aut iudicio constare uolui, sed eorum omnium arbitrio et calculo quibus et pietatis et doctrinae nomine me ipsum meaque omnia ad examen, correctionem et probationem proponere ac summittere debeo. [3] Ex quibus te unum ut amicum diligo ita quoque meorum studiorum censorem adiutoremque appellare constitui in re praecipue non mea tantum, sed tua, sed communi omnium christianorum et doctorum uirorum qualis tu es, cuiusmodi hanc Sacrorum Bibliorum aeditionem existimare oportet.

[4] Te igitur, mi Sambuce, uehementer oro atque obsecro ut, inter caetera studia tua, aliquot saltem horas huic praefationi impertiri uelis pro arbitrio iudicioque tuo eximio, non in rebus quae in ea tractantur solum, sed in uerborum etiam proprietate, elegantia et castimonia examinandae, corrigendae et, si commodum uideatur, immutandae. Ideo enim latiores margines in exemplo relinqui curaui, ut idoneus adnotationibus et correctionibus adscribendis esset locus. [5] Gratissimum autem mihi et te dignissimum feceris officium ac me tui amantissimum perpetuo beneficio deuinxeris. Nec ingratum experiere aut immemorem, utpote qui cum apud alios omnes quibus notus sum tum apud regem meum pietatem doctrinamque tuam sim libenter perpetuo praedicaturus.

Vale. Antuerpiae, pridie Nonas Maii 1570.

en_GBEnglish (UK)