1570 11 10

Hadrianus Junius (Haarlem) a Benito Arias Montano [Amberes]

10 de noviembre de 1570

METADATOS

Identificador: 1570 11 10

Íncipit: Postquam singulari tua benignitate et incomparabili candore uti frui mihi licuit…

Manuscritos:

    (C) UBU, Ms. 829, ff. 39v-40r.

Impresos:

    (E1) Iunii epistolae, pp. 252-253; (E2) Domínguez, Correspondencia, I, 408-417.

Edición crítica, traducción y notas: Antonio Dávila Pérez

Codificación y edición digital: Antonio Dávila Pérez

RESUMEN

Junius expresa su gratitud a BAM por su amabilidad al ayudarle a limpiar su nombre. Aunque no era culpable de ninguna falta, una carta de Plantino le había causado una inquietud que solo BAM pudo disipar. Ahora, en paz y de regreso en su hogar, le escribe para renovar su agradecimiento y confiarle una vez más su reputación.
 

COMENTARIO

Según C. Heesakers y D. Van Miert, autores de «An inventory of the Correspondence of Hadrianus Junius (1511-1575)», Lias, 37/2 (2010), 109-268 (pp. 206-207), esta carta, que ocupa el lugar nº XLVI de la primera centuria, podría ser de 1570. Rekers 1972 la fecha el 9 de noviembre de 1572. En la carta solo consta la siguiente fecha: IIII Id. Nov. El año de 1570 es plausible porque el contenido de la misiva parece continuación de la de Junius a BAM del 1 de mayo de 1570 (sobre el índice de libros prohibidos que se elaboraba en Amberes en 1570).

La copia manuscrita conservada en Utrecht, obra del Petrus Iunius, hijo de Hadrianus, presenta algunas variantes con respecto a la edición de 1652. En nuestra edición tomamos como punto de partida el testimonio manuscrito, mucho más cercano cronológicamente y desde el punto de vista de la originalidad que la versión impresa de la edición de 1652, cuyas variantes han sido consignadas en el aparato crítico. Junto a los mencionados testimonios, registramos también aquí la transcripción incluida por B. Rekers en «Benito Arias Montano, 1527-1598. Studie over een groep spiritualistische humanisten in Spanje en de Nederlanden, op grond van hun briefwisseling» (Tesis Doctoral, Univ. Groningen 1961), pp. 276-277.

FACSÍMILES

TEXTO Y APARATO CRÍTICO (CON VISUALIZACIÓN DE MARCADO XML-TEI) La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Hadrianus Iunius (Haarlem) a Benito Arias Montano [Amberes] – 10 de noviembre de 1570


Benedicto Ariae Montano theologo1.

[1] Postquam singulari tua benignitate et incomparabili candore uti mihi licuit2 in instituenda iusta mei excusatione3, Benedicte, ornamentum theologiae et lumen unicum4, mirum quam discesserim a te5 confirmatior erectiorque, non [f. 40r] ob id quod aut fl flagitii compertus aut commissi fuerim mihi conscius, sed quod omnia etiam tuta timenti, euocatio mei, per epistolam a Plantino scriptam6, scrupuli nescio quid animo impresserit7 meo, quod inde reuelli nequiuit ante quam tu (ut Homericus ille Mercurius salutare pharmacum Moly contra ueneficia Vlyssi prorrexit, aut ut Helena nepenthes suum, quo tristitia aboleretur, poculo miscuit8) bono animo9 esse iussisti et10 rationem obliterandae delendaeque sinistrae suspitionis commostrasti11. [2] Qua ueluti coelesti uoce respirare coepi ac recreari: sic12 pristina tandem rediit13 in praecordia uirtus. Itaque tui consilii praescripto inhaerens scripsi et ad sacrorum regem nostrum Pontificem et ad Granvellanum cardinalem14. [3] Nunc etiam15 postquam iactatus tempestate16 a discessu a uobis meo et ad Penates meos reuersus17, cum Musis in gratiam redire incipio, nihil antiquius mihi fuit18 quam te, huius aeui decus19 et literarum ornamentum, literis salutare ac nominis mei curam, quam ultro a te20recepisti, iterum atque iterum tibi commendare.

[4] Vale, literarum patrone21. Harlemo IIII Idus Nouembres.

theologo] C, E2; omisit (E1)
uti mihi licuit] C, E2; uti frui mihi licuit (E1)
excusatione] C, E2; purgatione (E1)
ornamentum theologiae et lumen unicum] C, E2; literarum decus unicum (E1)
discesserim a te] C, E2; a te discesserim (E1)
scriptam] C, E2; facta (E1)
impresserit] C, E2; injecerat (E1)
ut Homericus ille Mercurius salutare pharmacum MoliiMoly contra ueneficia Vlyssi prorrexit, aut ut Helena nepenthes suum, quo tristitia aboleretur, poculo miscuit] C, E2; ad exemplum Homerici Mercurii, qui salutare pharmacum Moly contra ueneficia Vlyssi prorrexerat, aut uti Helena, quae Nepeunthes suum abolendae tristitiae comparatum, poculo diluit (E1)
bono animo] C, E2; bono me animo (E1)
et] C, E2; ac (E1)
sinistrae suspitionis commostrasti] C, E2; suspitionis sinistrae commostrati (E1)
sic] C, E2; ita (E1)
tandem rediit] C, E2; rediit tandem (E1)
Itaque tui consilii praescripto inhaerens scripsi et ad sacrorum regem nostrum Pontificem et ad Granvellanum cardinalem] C, E2; Itaque tui consilio fretus scripsi ad quos iusseras (E1)
etiam] C, E2; omisit (E1)
tempestate] C, E2; enormi tempestate (E1)
ad Penates meos reuersus] C, E2; ad penates reuersus incolumis meos (E1)
nihil antiquius mihi fuit] C, E2; dum immortalis beneficii memoriam mecum recolo, nihil mihi antiquius fuit aut prius (E1)
decus] C, E2; omisit (E1)
ultro a te] C, E2; a te ultro (E1)
literarum patrone] C, E2; omisit (E1)
TRADUCCIÓN AL ESPAÑOL
Y NOTAS
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Hadrianus Iunius (Haarlem) a Benito Arias Montano [Amberes] – 10 de noviembre de 1570


Al teólogo Benito Arias Montano

[1] Después de haber tenido la dicha de gozar de tu singular benevolencia y de tu incomparable afabilidad, oh Benito, ornamento de la teología y luz única de nuestro tiempo, en el momento de exponer con justicia mi disculpa, salí de tu presencia -¡cosa admirable!- mucho más firme y alentado, no [f. 40r] porque me sintiera hallado culpable de algún delito ni consciente de haber cometido falta alguna, sino porque, aun temiendo por lo que era seguro, la carta de convocatoria que Plantino me había escrito había dejado en mi ánimo cierta inquietud que no logré arrancar de mí hasta que tú (como aquel Mercurio homérico que ofreció a Ulises el salutífero antídoto del moly1 contra los venenos, o como Helena que mezcló en su copa el nepenthes2 para borrar la tristeza) me mandaste recobrar el ánimo y me mostraste el modo de disipar y borrar toda sospecha injusta.3 [2] Con aquella voz, casi celestial, comencé a respirar de nuevo y a recobrar el aliento: así volvió por fin a mi pecho la antigua fortaleza. Por ello, siguiendo el consejo que me diste, escribí tanto al rey de las cosas sagradas, nuestro Pontífice, como al cardenal de Granvela.4 [3] Ahora también, después de haber sido agitado por la tempestad tras mi partida de entre vosotros y una vez regresado a mis lares, empiezo a reconciliarme de nuevo con las Musas; y nada me ha parecido más urgente que saludarte por carta, a ti, gloria de este siglo y ornamento de las letras, y recomendarte una y otra vez el cuidado de mi nombre, que espontáneamente te dignaste asumir.

[4] Adiós, protector de las letras. Harlem, a 10 de noviembre

Nota: 1 Hierba mágica, de raíz negra y flor blanca, que Hermes entregó a Ulises como antídoto para protegerse de las pócimas de la hecichera Circe (en Hom. Οd., 10, 302-306).
Nota: 2 El nepenthes es un género de planta carnívora cuyo significado etimológico es «que disipa el dolor». En Hom. Od.4, 221, Helena vierte en el vino que estaban bebiendo esta droga, que hacía olvidar todos los males.
Nota: 3 La sospecha injusta a la que se refiere Junius es la aparición de su nombre en el Index librorum prohibitorum cum regulis confectis per patres a Tridentina synodo delectos, autoritate Sanctiss. D.N. Pij. IIII. Pont.Max. comprobatus […] Cum appendice in Belgio ex mandato Regiae Cathol. Maiestatis confecta (Antuerpiae: ex officina Christophori Plantini, 1570), cuya primera parte reeditaba el índice de Trento de 1564, que incluía a Junius entre los «auctores primae classis». Esto suponía la prohición de todas sus obras. Como demuestra esta carta, Plantino y BAM trabajaron duro para ayudar a Junius en este trance.
Nota: 4 Como consignamos en la edición crítica del texto, en la copia conservada en Utrecht aparece tachada la referencia a estas dos personas. Dicha referencia también es omitida en la edición de Dordrecht de 1652. La correspondencia de Junius conserva la carta dirigida a Granvela sobre este mismo asunto (en Iunii epistolae, pp. 469-471); en esa misma carta, Junius declara haber escrito ya al papa en relación con esta cuestión.
TEXTO (SIN VISUALIZACIÓN
DEL MARCADO XML-TEI)
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Hadrianus Iunius (Haarlem) a Benito Arias Montano [Amberes] – 10 de noviembre de 1570


Benedicto Ariae Montano theologo.

[1] Postquam singulari tua benignitate et incomparabili candore uti mihi licuit in instituenda iusta mei excusatione, Benedicte, ornamentum theologiae et lumen unicum, mirum quam discesserim a te confirmatior erectiorque, non [f. 40r] ob id quod aut flagitii compertus aut commissi fuerim mihi conscius, sed quod omnia etiam tuta timenti, euocatio mei, per epistolam a Plantino scriptam, scrupuli nescio quid animo impresserit meo, quod inde reuelli nequiuit ante quam tu (ut Homericus ille Mercurius salutare pharmacum Moly contra ueneficia Vlyssi prorrexit, aut ut Helena nepenthes suum, quo tristitia aboleretur, poculo miscuit) bono animo esse iussisti et rationem obliterandae delendaeque sinistrae suspitionis commostrasti. [2] Qua ueluti coelesti uoce respirare coepi ac recreari: sic pristina tandem rediit in praecordia uirtus. Itaque tui consilii praescripto inhaerens scripsi et ad sacrorum regem nostrum Pontificem et ad Granvellanum cardinalem. [3] Nunc etiam postquam iactatus tempestate a discessu a uobis meo et ad Penates meos reuersus, cum Musis in gratiam redire incipio, nihil antiquius mihi fuit quam te, huius aeui decus et literarum ornamentum, literis salutare ac nominis mei curam, quam ultro a te recepisti, iterum atque iterum tibi commendare.

[4] Vale, literarum patrone. Harlemo IIII Idus Nouembres.

es_ESEspañol