1569 12 14

Stephanus Vinandus Pighius [Bruselas] a Benito Arias Montano [Amberes]

14 de diciembre de 1569

METADATOS

Identificador: 1569 12 14

Íncipit: Reuersus ab Atrebatibus ac S. Amando…

Manuscritos:

    (C1) SUBH, Sup. ep. (4º) 7, f. 79v-80r; (C2) Manuscrits Divers 187, f. 76v-77r; (C3) Ms. 7400/113, f. 146r-r.

Impresos:

    (E1) De Vocht, Pighii epistolarium, pp. 284-285; (E2) Domínguez, Correspondencia, I, 304-305.

Edición crítica, traducción y notas: Antonio Dávila Pérez – Jeanine De Landtsheer

Codificación y edición digital: Antonio Dávila Pérez

RESUMEN

A su regreso de un viaje Pighio encuentra la carta de BAM en respuesta a su misiva del 30 de noviembre en la que le enviada unas copias de monedas. Gracias a dicha carta, Pighio recibe la feliz noticia de que BAM se está recuperando de una grave enfermedad, y de que ha recibido correctamente las monedas enviadas, que le han recreado mucho en su convalescencia. Expresa también sus condolencias por el fallecimiento del confesor del duque de Alba.

COMENTARIO

La carta de BAM a la que responde aquí Pighio no ha sido localizada, y debió de ser escrita entre el 30 de noviembre de 1569, fecha del la misiva precedente de Pighio a la que respondió BAM (terminus ante quem non) y el 14 de diciembre (terminus post quem non). Habida cuenta de la corta distancia entre Bruselas y Amberes, sería incluso muy plausible que BAM hubiera entregado al correo su carta de respuesta uno o, como máximo, dos días antes de este 14 de diciembre. En esta carta se vuelve a hacer mención a la salud quebradiza de BAM, que se resintió particularmente durante su larga estancia de ocho años en las frías tierras flamencas.

Sobre los testimonios conservados de este documento, remitimos a lo dicho en el comentario de la carta del 24 de octubre de 1569.

FACSÍMILES

TEXTO Y APARATO CRÍTICO (CON VISUALIZACIÓN DE MARCADO XML-TEI) La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Stephanus Vindandus Pighius [Bruselas] a Benito Arias Montano [Amberes] – 14 de diciembre de 1569


[1] Reuersus1 ab Atrebatibus ac Sancto Amando2 suauissimas tuas literas3 tui repperi, humanitatis atque candoris ingenui testes singulares, e quibus ualde iucundum fuit4 intelligere te nunc e grauissimo morbo utcunque5 conualuisse, pristinaeque sanitati in dies6 magis [f. 80r] restitui. [2] Gratulor itaque tibi plurimum, nec minus religioni et reipuplicae nostrae et uere (non enim te usura falsi gaudii mei uelim frui) gratulor te quidem post damnosam Reuerendi Patris Nostri confessarii integerrimi uiri mortem nobis adhuc diuina bonitate superstitem esse. Etenim, ut is, ita nec possunt et eius similes auctoritate et prudentia ueroque pietatis studio praestantes uiri, malo quodam fato abrepti, ingens boni sui desiderium non relinquere in tanta raritate atque inopia eorum, qui sincero affectu Catholicam religionem restauratam et rem publicam7 Christianam8 saluam cupiunt simulque in hoc operam sinceram impendunt.

[3] De nummulorum munusculo non est quod magnopere gratias agas, sed uehementer gaudeo uenisse tam oportune9, ut non parum, quemadmodum scribis, momenti ad confirmandam ualetudinem tuam attulerit. Et facile credo, recreant enim plurimum spiritus uitales, modo male affectos bellae imagines, itaque nunc uellem aureas misissem, ut eo mouissem efficacius10. [4] Tu quidem, mi Montane, imposterum quae in potestate mea sunt, ut operam, studium, consilium, rem fidemque meam tibi paratam11 puta.

Vale.

Reuersus] E1, E2; Ariae Montano 14 Dcbr 1559. Reuersus (C1, C2, C3)
Amando] C1, E1, E2; Amandas (C2, C3)
literas] C1, C2, E1, E2; litteras (C3)
iucundum fuit] C1, C2, E1, E2; fuit iucundum (C3)
utcunque] C1, C2, C3, E2; utcumque (E1)
in dies] C1, C2, C3, E2; in dies (E1)
rem publicam] C3, E1, E2; Remp. (C1, C2)
Christianam ] C1, C2, E1, E2; omisit (C3)
oportune] C1, C2, E1, E2; opportune (C3)
efficacius] C1, E1, E2; efficatius (C2, C3)
paratam] C1, C2, C3, E2; parata (E1)
TRADUCCIÓN AL ESPAÑOL
Y NOTAS
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Stephanus Vindandus Pighius [Bruselas] a Benito Arias Montano [Amberes] – 14 de diciembre de 1569


[1] Tras regresar de Arras1 y de San Amando2 me encontré la agradabilísima carta de vuestra merced, testigo singular de su amabilidad y candor innato, por medio de la cual me fue muy grato saber que ahora estaba vuestra merced mejorando, como quiera que fuese, de una gravísima enfermedad, y que vuelve vuestra merced cada día más a su [f. 80r] estado de salud inicial. [2] Así que me alegro muchísimo por vuestra merced, y no menos por la religión y nuestra república, y verdaderamente (pues no quisiera que disfrutases del empleo de una falsa alegría mía) me alegro de que, después de la desdichada muerte de nuestro reverendo padre confesor, un señor de lo más íntegro,3 todavía nos quede vivo vuestra merced por la bondad de Dios. Y es que igual que este, así también los hombres parecidos a él que destacan por su autoridad, prudencia y verdadero cultivo de la piedad, cuando son arrebatados por un destino fatal, no pueden evitar dejar una enorme nostalgia de su bondad en medio de tan gran escasez y falta de quienes desean mantener restaurada la religión católica y a salvo la república cristiana, y al mismo tiempo invierten su trabajo sincero para este fin.

[3] Sobre el regalito de las moneditas4 no hay por qué me dé tantas gracias vuestra merced, pero me alegro enormemente de que hayan llegado de manera tan oportuna que, según me escribe, haya contribuido no poco a consolidar tu salud. Y fácilmente lo creo, pues las imágenes bellas recrean mucho a los alientos vitales que acaban de ser afectados por una enfermedad; y así ahora querría haber enviado monedas de oro, para haber producido ese resultado de manera más eficaz. [4] Así que, vuestra merced, mi querido Montano, piense que en adelante todo lo que esté en mi poder, como mi trabajo, mi estudio, mi consejo, mis posesiones y mi lealtad, está a su entera disposición.5

Adiós.

Nota: 1 Arrás en español, Arras en francés, Atrecht en neerlandés y Atrebates en latín. Actualmente es una ciudad del norte de Francia, capital del departamento del Paso de Calais, en la región de Alta Francia.
Nota: 2 La abadía benedictina de Saint-Amand-les-Eaux, ubicada actualmente en Francia, en la región de Norte-Paso de Calais, departamento de Norte, en el distrito de Valenciennes.
Nota: 3 Alonso de Contreras, confesor del duque de Alba. Véase nota biográfica en carta nº [1560 00 00-1560 01 31].
Nota: 4 Véase carta nº 1569 11 30.
Nota: 5 En sus palabras de despedida Pighio reutiliza una extensa iunctura ciceroniana, haciendo gala del uso aplicado del latín de laboratorio entre los humanistas; cf. CIC. fam. VI, 10, 1: «idque tu ad tuos uelim scribas, haec quidem certe, quae in potestate mea sunt, ut operam, consilium, rem, fidem meam sibi ad omnis res paratam putent».
TEXTO (SIN VISUALIZACIÓN DE MARCADO
XML-TEI)
La correspondencia de Benito Arias Montano: edición crítica digital — Stephanus Vindandus Pighius [Bruselas] a Benito Arias Montano [Amberes] – 14 de diciembre de 1569


[1] Reuersus ab Atrebatibus ac Sancto Amando suauissimas tuas literas tui repperi, humanitatis atque candoris ingenui testes singulares, e quibus ualde iucundum fuit intelligere te nunc e grauissimo morbo utcunque conualuisse, pristinaeque sanitati in dies magis [f. 80r] restitui. [2] Gratulor itaque tibi plurimum, nec minus religioni et reipuplicae nostrae et uere (non enim te usura falsi gaudii mei uelim frui) gratulor te quidem post damnosam Reuerendi Patris Nostri confessarii integerrimi uiri mortem nobis adhuc diuina bonitate superstitem esse. Etenim, ut is, ita nec possunt et eius similes auctoritate et prudentia ueroque pietatis studio praestantes uiri, malo quodam fato abrepti, ingens boni sui desiderium non relinquere in tanta raritate atque inopia eorum, qui sincero affectu Catholicam religionem restauratam et rem publicam Christianam saluam cupiunt simulque in hoc operam sinceram impendunt.

[3] De nummulorum munusculo non est quod magnopere gratias agas, sed uehementer gaudeo uenisse tam oportune, ut non parum, quemadmodum scribis, momenti ad confirmandam ualetudinem tuam attulerit. Et facile credo, recreant enim plurimum spiritus uitales, modo male affectos bellae imagines, itaque nunc uellem aureas misissem, ut eo mouissem efficacius. [4] Tu quidem, mi Montane, imposterum quae in potestate mea sunt, ut operam, studium, consilium, rem fidemque meam tibi paratam puta.

Vale.

es_ESEspañol